نقش انقلابیون قفقاز در جنبش مشروطه

تأثیر آرمانهای انقلابی- دموکراتیک روسیه بر ایران، از نیمه‎ی دوم سده‎ی 19 آغاز شده بود. ولی انقلاب سالهای 1905-1911 ایران پیشرفت مهمی در زندگی اجتماعی ایران بوده و شرایط را برای گسترش آرمانهای سوسیالیسم فراهم کرد. گارتویگ رئیس هیأت دیپلماتیک روسیه در تهران روز 18 ژانویه 1907 تلگرافی به سن پترزبورگ فرستاده و اطلاع داد که حرکات انقلابی در ایران افزایش یافته و جوانان ایرانی که با سلاح آرمانهای سوسیالیسم مسلح شده‎اند، به کشور بازگشته‎ و جنبش به رهبری آنها در حال پیشرفت است. مأموران تزاری بارها تذکر دادند که «امواج انقلاب از روسیه به اینجا رسیده است.» بسیاری از رهبران انقلابی ایران با انقلابیان روسیه و شخص لنین ارتباط برقرار کرده و از آنها توصیه‎ها و راهنماییها می‎گرفتند. رهبران انقلابی ایران که در اروپای غربی در تبعید بودند، همچون حیدر تاری وردیف (عمواوغلو)، یحیی دولت آبادی و حسین ثقفی و عبدالحسین خان پیرنیا و... با لنین دیدار کرده و از او راهنمایی گرفته بودند. مهدی ملک‎زاده از مورخان ایران می‎نویسد: «لنین که در آن زمان در سوئیس زندگی می‎کرد، با مهاجران سیاسی ایران ارتباط برقرار کرده