....


دیوید لوین، ۱۹۶۶

کاریکاتور و کارتون، هر دو وارداتی هستند. بسیاری از سردبیران ما نگاهی عرفی دارند و بر اساس همان نگاه، تعاریف عجیب و غریب خودشان را ارائه می‌کنند که البته بارها در مطبوعات ایران به آن برخورده‌ام.

سال ۲۰۰۱ وقتی در کنفرانس مشترک کارتونیست‌های مطبوعاتی کانادا و آمریکا سخنرانی می‌کردم، نمونه‌های از کارهای منتشر شده در رسانه‌های ایران را نمایش دادم. از جمله کارهای چاپ شده بر صفحات اول روزنامه‌های جامعه و صبح امروز و همچنین آثار مجلاتی مثل گل‌آقا را. جالب این بود که کارشناسان، کارهای دو روزنامه را "کارتون" ندانستند و می‌پرسیدند چرا در کشور شما، اسم "طرح" را کارتون می‌گذارند. البته منظورشان "کارتون مطبوعاتی" بود.

کارتون مطبوعاتی، ریشه‌ای ۲۶۰ ساله دارد. وقتی یک نقاش حکاک، داستانی طنزآمیز را فلز حکاکی می‌کرد تا بتوان آنرا روی کاغذ چاپ کرد. ویلیام هوگارت را پدر این هنر می‌دانند. کسی که داستانی طنز آمیز و سیاسی را مصور می‌کرد، و از منطق کاریکاتور هم برای کشیدن چهره‌ها بهره می‌برد.


کاری از هوگارت، ۱۷۵۱

کارتون‌های ادیتوریال، کارهایی بودند که در صفحات خبری یا اصلی روزنامه‌ها منتشر می‌شدند، اما بسیاری از روزنامه‌ها امروز کارتون را در بخش "نظر" چاپ می‌کنند. بخش بزرگی از کارتون‌های ادیتوریال، ترکیب کلام طنز آمیز با تصاویری مضحک هستند. کارتون ادیتوریال، به روز است اما می‌تواند برای مقایسه سخنان سیاسیون با قدما، نگاهی به قدیم هم داشته باشد.

کارتون ادیتوریال با تصویرسازی فرق می‌کند. کشیدن کارتون ادیتوریال، فعالیتی ژورنالیستی است. کارتونیست ادیتوریال، روزنامه‌نگاری است که با استفاده از هنر، پیامی را منتقل می‌کند. اما تصویرساز، هنرمندی است در خدمت مطالب روزنامه.

عدم درک بسیاری از قدیمی‌ها ناشی عدم شناخت، و نیز تنبلی تصویرسازان طناز و کارتونیست‌هایی است که دوست دارند کارشان "کاریکاتور" خوانده شود. البته ممکن است یک کارتونیست، کاریکاتوریست هم باشد، مثل افشین سبوکی و یا بزرگمهر حسین‌پور، که هم هنرمندانی چهره‌پرداز هستند و هم کارتونیست‌هایی که تجربه بسیار بالایی در کار مطبوعاتی و حوزه‌های دیگر کارتون دارند.


منبع خودنویس