آذرگان و جایگاه آتش نزد ایرانیان

از دیرباز، تا زمان های نه چندان دور، در خانه ی ایرانیان، چارپایه ای چوبی، به نام کرسی، گرم تر از هر بخاری یا شوفاژی بود. در زیر آن، آتشدانی از آتش سرخ می گذاشتند و به روی آن لحافی سترگ و گُل-گُلی پهن می کردند. کرسی، گرما بخش ِ خانه های ایرانی بود؛ در یک سوی آن کوچکترها و در دیگر سو بزرگ ترها لَم می دادند و تن سرماکشیده ی خود را به گرمای دلپذیر منقل کرسی گرم می کردند. مادربزرگ ها، برای بچه ها از قصه های شاهنامه می گفتند، از آرش کمانگیر و رستم دستان، از دیو سپید و وقتی هم که خیلی سرد بود از نه نه سرما: "یکی بود یکی نبود؛ یه نه نه سرمایی بود که هر سال زمَستونا از پشت کوها می اومد بیرون؛ واسه ی پیشواز عمونوروز خونه تکونی می کرد، این ور و او ور رو آب و جارو می کرد..." هرچند در داستان های مادر بزرگ و دَستان های ایران، سرما بیشتر نماد و نماینده ی دیو و نابودی است، اما نه نه سرما ویژگی نیکی دارد. در نگرش نیاکان، ارزش آتش و گرما و اهورایی بودن تابستان، از یک سو و ناپسند یا اهریمنی بودن سرما، از دیگر سو بیش تر از آن که برآمده از خوی داستان سرایی آنان باشد، وابسته به زمستان های بسیار سرد و خشک روزگارانی می شد که بدست آوردن آتش بسیار سخت بود و کوشش در زنده نگاه داشتن اخگرهای آن بسیار بایسته. چنانکه به نوشته ی ...