جستاری درباره‌ی «نظریه‌ی توطئه»

ولی در «نظریه‌های توطئه»، فعالیت توطئه‌گرانه به عنوان مهم‌ترین و گاه تنها علت توضیح‌دهنده‌ی پدیده‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد و سایر علل یا نادیده گرفته می‌شوند یا آن‌ها را بی‌ارزش و کم‌ارزش وانمود می‌سازند. بر این پایه، توطئه‌گران آنچنان قدرتمند جلوه داده می‌شوند که علیرغم شمار اندک خود و پردامنه بودن رویداد‌ها، می‌توانند صحنه‌گردان دگرگونی‌هایی با اهمیت تاریخی شوند. برای روشن‌تر شدن موضوع، نمونه‌ای به دست می‌دهیم: بیشتر ما ایرانیان داستان «دایی‌جان ناپلئون» را می‌شناسیم و با طرز فکر او که مبتنی بر توهم دائمی توطئه از سوی «انگلیسی‌ها» بود آشناییم. کم نیستند ایرانیانی که امروزه نیز مجموعه‌ی عوامل فرهنگی، روحی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی‌ای را که منجر به «انقلاب اسلامی» سال 1357 در ایران شد، نتیجه‌ی«توطئه‌ی قدرت‌های بزرگ» می‌دانند. استدلال آنان چنین است که قدرت‌های بزرگ در «کنفرانس گوادولوپ» تصمیم گرفتند برای جلوگیری از پیشرفت ایران ـ که ظاهرا در حال تبدیل شدن به یک قدرت صنعتی و نظامی ‌بزرگ بوده! ـ رژیم شاهی را سرنگون کنند و رژیم اسلامی را بر سر کار آورند. اینگونه «نظریه‌های توطئه» غالبا بر پایه‌ی ثنویتی به غایت ساده‌انگارانه استوارند. توطئه‌گران و دسیسه‌چینان با ...